Update van de Vereniging van Waddenzeegemeenten

1e kwartaal 2026

In het eerste kwartaal van 2026 stond het Waddengebied volop in beweging. De Tweede Kamercommissie voor Infrastructuur en Waterstaat bracht een werkbezoek aan Terschelling en Vlieland, waarbij gemeenten en provincies gezamenlijk lobbyde voor een structureel kustfonds en betere leefbaarheid. Tijdens het Waddendiner in Den Haag werd verder gesproken over het rapport Werk aan de Wadden en het nieuwe traject Ketenmobiliteit. Daarnaast wordt er hard gewerkt aan concrete projecten op het gebied van visserij, erfgoed en toerisme — van Expeditie Harlingen tot het Erfgoedcentrum in Dokkumer Nije Silen.

Kortom: er wordt niet alleen gepraat over de toekomst van het Waddengebied, er wordt ook aan gebouwd.

Binnen de Tweede Kamer bestaan verschillende inhoudelijke commissies, één daar is de vaste Kamercommissie voor Infrastructuur en Waterstaat die zich bezighoudt met een goede bereikbaarheid en een schone, gezonde leefomgeving. Deze commissie hoort ook de stem van betrokkenen uit het veld door rondetafelgesprekken te houden en op werkbezoek te gaan.

Op uitnodiging van de Waddeneilanden kwam de commissie op vrijdag 6 en zaterdag 7 februari naar het Waddengebied toe. Dit bezoek, dat zich grotendeels op de eilanden Terschelling en Vlieland afspeelde, bood de kustgemeenten en provincies de gelegenheid om de aanwezige Kamerleden ook te informeren over de opgaven die aan de kust en meer generiek voor het hele Waddengebied spelen. Daartoe werd gestart met een aftrap in het gemeentehuis van Harlingen waar burgemeester Ina Sjerps de Kamerleden informeerde over het belang van samenwerking in de Wadden, de unieke positie die Harlingen al jaren speelt in de nationale en internationale handel in het gebied en de ondermijnende activiteiten die we helaas zien toenemen in het gebied. Daarna was het de beurt aan Kaj Valk die namens de VWG de unieke natuurlijke kenmerken van het gebied i.r.t. de leefbaarheid in het gebied benadrukte. Hierbij kwamen o.a. de vier economische pijlers visserij, havens, recreatie & toerisme en landbouw aan de orde, afgezet tegen zaken als energie & delfstoffen, veiligheid, bereikbaarheid en zoetwaterbeschikbaarheid. Om te laten zien dat er niet alleen gepraat wordt over dergelijke onderwerpen maar dat er ook naar gehandeld wordt volgende een korte maar krachtige rondleiding door Sjoerd Brandsma van de gemeente over het programma Harlingen. Binnen dit programma wordt door provincie, waterschap en gemeente gezamenlijk gewerkt aan een leefbare kustzone die klaar is voor de toekomst (zie: https://www.fryslan.frl/programma-harlingen)

Daarna toog het gezelschap naar de veerterminal van Doeksen voor de afvaart naar de eilanden. VWG-voorzitter van Keijzerswaard was mede genodigde voor het programma op de eilanden en bood in gezamenlijkheid met gedeputeerde Matthijs de Vries en burgemeester Michiel Schrier (Vlieland) de Kamerleden een lobby fiche/ position paper aan met daarin oproepen voor een toekomstig structureel kustfonds, meer financiële middelen voor natuurbeheer en -inrichtingsmaatregelen en aandacht voor inzet op behoud en verbetering leefbaarheid en bereikbaarheid Waddengemeenten.

De hieruit voortkomende Kamervragen in de dagen/ weken erna lieten duidelijk zien dat onze gezamenlijke boodschap overgekomen is. Al met al een succesvol bezoek van de commissie aan ons mooie Waddengebied!

Op 10 februari 2026 vond de vijfde editie van het Waddendiner plaats, dit keer onder het gastheerschap van de provincie Noord-Holland en mede mogelijk gemaakt door de kust- en eilandgemeenten. Deze speciale bijeenkomst bracht politici, beleidsmakers en diverse stakeholders samen om het gesprek te voeren over het belang én de toekomst van het Waddengebied. De culinaire invulling, met veelal lokale producten waaronder naakte haver uit Holwert, werd verzorgd door chef-kok Marco Poldervaart van It Havenmantsje in Harlingen. De locatie in Nieuwpoort, Den Haag, vormde een passend decor voor een inspirerende en inhoudelijke avond. Gastvrouw en gedeputeerde Anouk Gielen opende het diner met een krachtige boodschap over de waarde van het Waddengebied en de gezamenlijke verantwoordelijkheid om hier zorgvuldig mee om te gaan. Aansluitend gingen Jan Jaap de Graeff en Matthijs de Vries in gesprek met de aanwezigen over het rapport Werk aan de Wadden.

Een interactief onderdeel volgde met Michiel Schrier (burgemeester van Vlieland), Stefan van Keijzerswaard (voorzitter VWG) en Jieskje Hollander (directeur Wagenborg), die samen met het publiek in gesprek gingen over het nieuwe traject Ketenmobiliteit, een belangrijke stap voor de bereikbaarheid en leefbaarheid in het gebied. Daarnaast deelden Leo Wenneger en Hans Danel inzichten over integrale ontwikkelingen richting een toekomstbestendige kust. De avond werd afgesloten met een toespraak van minister Tieman, die benadrukte hoe belangrijk de samenwerking in de regio is voor het behouden en versterken van het Waddengebied.

Het was een waardevolle bijeenkomst waarin we als regio hebben laten zien dat we samen optrekken voor een sterke en duurzame toekomst van het Waddengebied.

Eindrapport Werk aan de Wadden

Een paar weken geleden is het eindrapport Werk aan de Wadden van Jan Jaap de Graeff en Carla de Rie officieel opgeleverd. Voor dit omvangrijke vraagstuk is een ambtelijk kernteam samengesteld, met vertegenwoordigers van de VWG, de Waddeneilanden, de drie provincies, de vier waterschappen, het Omgeving Beraad Wadden (OBW) en de ministeries I&W/LVVN. De opdracht richtte zich op het bepalen van de belangrijkste opgaven voor de Waddenzee en het Waddengebied, het ontwikkelen van passende Governance en financiering, het versterken van beleid en uitvoering, en het schetsen van de toekomst van het Waddenfonds en de Waddenacademie.

Het MT Wadden heeft een schrijfteam ingesteld dat volop bezig is om de adviezen van De Graeff en Decisio verder uit te werken. Deze uitwerking wordt op 15 juni voorgelegd aan het BOW dat dan een besluit kan nemen over de implementatie.

Duurzaamheid is een thema dat steeds vaker ter sprake komt. We willen gezonder leven en zorgen voor een gezonde omgeving. Die gezonde omgeving begint bij een gezonde bodem. Vanuit die gedachte ontstond De Havercoöperatie, geworteld in het bijzondere landschap van het Waddenzeegebied.

Oprichtster Bianca van der Bos is opgegroeid op het akkerbouwbedrijf ’t Witmonnikshuys in Holwert. Samen met haar broer en vader zet ze zich in voor een landbouwsysteem waarin een gezonde bodem de basis vormt voor gezond voedsel.

De coöperatie verbindt akkerbouwers, bakkers, horeca en consumenten en werkt aan een eerlijke voedselketen. Het doel is producten rechtstreeks van boer naar bord te brengen, met zo weinig mogelijke tussenschakels.

Centraal staat naakte haver. Dit is een oeroud en veelzijdig gewas. Het draagt bij aan de kwaliteit van de bodem. Daarnaast is Naakte Haver rijk aan eiwitten, vezels en bèta-glucanen. Een gezonder alternatief voor de buitenlandse rijst. Heerlijk in salades en uitstekend te verwerken in brood en gebak.

Ben je benieuwd geworden naar de naakte haver en wil je het zelf proberen? Op onze website; https://www.dehavercooperatie.nl vind je meer informatie en kun je naakte haver en het kookboek bestellen.

Dinsdag 20 januari vond de eerste Netwerkbijeenkomst Visserij Ontwikkelplan plaats bij Campus@Sea in Scheveningen. Tijdens deze bijeenkomst kwamen de vijf visserijregio’s (Zuidwest Nederland, Hollandse Haringkust, Kop van Noord-Holland, Noord-Nederland, Urk) bij elkaar om kennis, ervaringen en informatie te delen.

We hebben meer gehoord over staatssteun, visserijonderwijs, beleving- en programma/projectmanagement van de concrete projecten. Het was een inspirerende middag die naar meer smaakt. In samenwerking met het Bestuurlijk Platform Visserij wordt gekeken of daar vervolg aan gegeven kan worden. De uitkomst hiervan wordt meegenomen bij de organisatie voor een volgende bijeenkomst.

Inger de Ru, Sarah Kuipers (Kenniscentrum Europa Decentraal), Britt de Bruin (NBTC), Folkert Bouma (Vereniging van Waddenzeegemeenten) en Pieter Kaptein (Landelijk Platform Visserijonderwijs) hebben deze middag de break-out sessies verzorgd

De Vereniging van Waddenzeegemeenten verzorgt de coördinatie voor het VOP voor de regio Noord-Nederland. Vanuit de regio Noord-Nederland zijn hierin de volgende ontwikkelingen opgenomen:

Verbetering conservering garnalen, ontwikkeling garnalenzeef (Harlingen)
Verbetering opslagcapaciteit Lauwersoog
Marktplaats Lauwersoog
Visserij experience Harlingen
Erfgoedcentrum Dokkumer Nije Silen, Moddergat (Garnalenfabriek, ‘t Fiskershúske) en verbinding regio
Visserijmuseum Zoutkamp en de toekomst

Project: De Syl, erfgoed & verhalen

Aan de zuidwestkant van het Lauwersmeer ligt Dokkumer Nije Silen (DNS), genoemd naar de uit 1729 daterende sluis in het Dokkumer Grootdiep. De buurtschap heeft een rijke geschiedenis op het gebied van visserij, scheepvaart en waterbeheersing en nog in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw was hier een grote garnalenafslag te vinden. Het afsluiten van de Lauwerszee (1969) en het vertrek van de afslag naar Lauwersoog luidden het einde in van een welvarende periode. De minder dan vijftig inwoners vormen tegenwoordig een vergrijzende en zeer op elkaar betrokken gemeenschap die alle zeilen moet bijzetten om de leefbaarheid in stand te houden.

De Stifting Farrend Erfskip de Nije Silen gaat, samen met vrijwilligers en bewoners, het rijke verleden van DNS inzetten voor een betere toekomst. Met dat doel wordt een erfgoedcentrum gerealiseerd met insteekhaven en afmeergelegenheden, op het sluiseiland in het Dokkumer Grootdiep. Een kernactiviteit van de stichting, de restauratie van oude schepen, speelt hierin een belangrijke rol.

De hoognodige vernieuwing van de werkloods van de stichting is onderdeel van de operatie. De stichting wil deze loods en het buitenterrein ontwikkelen tot multifunctionele locatie en toeristische bestemming, waar varend erfgoed en verhalen uit de visserijhistorie het rijke cultuurhistorische verleden van deze plek levend houden.
De aanwezigheid van de monumentale sluizen, de nabijheid van het recreatief aantrekkelijke Lauwersmeergebied, de strategische ligging met een netwerk van plaatsen die hun verbinding met het visserijverleden koesteren en uitdragen, maken Dokkumer Nije Silen tot een logische plaats om verhalen te vertellen over dit gebied.

De plannen voor het Erfgoedcentrum dragen bij aan een waardevol toerisme in het Waddengebied. Daarbij vormen Dokkumer Nije Silen en Paesens-Moddergat een aantrekkelijke en elkaar aanvullende vierhoek met het UNESCO Werelderfgoedcentrum Waddenzee (WEC) in Lauwersoog en het Visserijmuseum in Zoutkamp. Ook dit Visserijmuseum ondergaat een moderniseringsslag. Al deze investeringen dragen bij aan de duurzaam toerisme-opgaven zoals geformuleerd in de Toekomstagenda Lauwersmeer en het Programma Gastheerschap.

Voor het plan is in maart 2026 een bijdrage vanuit het Waddenfonds toegekend.

Harlingen, de enige zeehavenstad van Friesland, is rijk aan maritieme verhalen. Al eeuwenlang bepaalt het ritme van eb en vloed het leven in deze historische stad aan de Waddenzee. Met Expeditie Harlingen geven we hier een eigentijdse invulling aan, als uitwerking van de Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme 2024–2030 zoals vastgesteld door de gemeenteraad. Het concept is tot stand gekomen via een participatief traject met een brede bijeenkomst, diverse denktanks en gesprekken met belanghebbenden. Ook sluiten we nadrukkelijk aan bij het Visserij Ontwikkel Plan, waarvoor al financiering beschikbaar is. Deze onderdelen zien we als kans en opmaat om het bredere maritieme verhaal van Harlingen te vertellen. Expeditie Harlingen brengt de maritieme verhalen van de stad tot leven, verbindt het bestaande aanbod en maakt ruimte voor nieuwe initiatieven en belevingsconcepten. Een totaalconcept met een fysiek Expeditie centrum op de Nieuwe Willemshaven, een digitaal platform als gids, en beleefbare maritieme verhalen in de stad en havens. Zo groeit Harlingen stap voor stap uit tot maritieme belevingsbestemming met jaarrond aanbod en bovenregionale aantrekkingskracht. Expeditie Harlingen biedt partners een gedeeld podium: een krachtig merk, collectieve promotie en inhoudelijke ondersteuning. Het resultaat? Meer bereik, meer bezoekers en meer waarde – voor de stad én voor iedereen die meedoet.

Op 17 januari 2026 heeft Harlingen een pop-up georganiseerd. Een mooie succesvolle en drukbezochte dag, waarop van alles was te beleven. Op de agenda; belevingsmarkt maritieme partijen, proef het zilt van de zee op de visserijmarkt, de puzzeltocht “op Expeditie”, workshops voor jong en oud, muziek en sfeer en ontdek bijzondere schepen en locaties.

Wil je meer weten over expeditie Harlingen ontdek het op: https://www.harlingen.nl/expeditieharlingen

De Waddeneilanden en kustgemeenten werken samen om reizen van en naar de eilanden makkelijker, duurzamer te maken en beter te organiseren. Omdat elke verbinding, van Den Helder‑Texel tot Lauwersoog‑Schiermonnikoog, zijn eigen uitdagingen kent, wordt per veerverbinding een bestuurlijke samenwerkingsovereenkomst opgesteld. Er wordt per veerverbinding een bestuurlijk duo gevormd, bestaande uit een eilandbestuurder en een bestuurder van de wal. Hieronder functioneert een werkgroep met leden zoals medewerkers van de gemeenten, Wagenborg, Arriva etc. Hiermee spreken overheden, rederijen en andere partners af hoe zij de hele reisketen gezamenlijk verbeteren. Denk bijvoorbeeld aan betere aansluiting tussen vervoer, slimmer parkeren, duurzame mobiliteit en logistieke oplossingen. Met financiële steun uit de Regio Deal Eilanden worden de komende jaren drie regisseurs ingezet die deze verbeteringen coördineren, waarvan één regisseur een dubbelrol heeft met een algehele coördinerende rol. Zo versterken we stap voor stap de bereikbaarheid en leefbaarheid van het Waddengebied.

Leeuwarder Courant 25 juni 1992

VERENIGING VAN WADDENZEEGEMEENTEN: Beperken kustgemeenten kernprobleem PKB

LEEUWARDEN - De vereniging van Waddenzeegemeenten vreest dat de gemeenten langs de Waddenkust alsnog een aparte status zullen krijgen in het kader van de Planologische Kernbeslissing Waddenzee (PKB). „We moeten alert blijven dat die aparte status niet door de achterdeur weer binnenkomt", aldus voorzitter Berend Jansema gistermorgen bij de behandeling van de gezamenlijke reactie op de PKB. Volgens Jansema is al toegezegd dat de werking van de PKB van toepassing zal zijn op de Waddenzee en niet op het gebied er omheen. Als de Waddengemeenten te maken krijgen met een verscherpt beleid van 'milieueffectrapportage' (MER) worden de betrokken gemeenten volgens Jansema toch weer onevenredig getroffen. Jansema betwijfelde of de betrokken provinciebesturen daarvan voldoende doordrongen zijn. De vereniging zal een aparte status niet accepteren, zolang er nationaal en internationaal geen beleid is om de vervuiling van het Wad tegen te gaan, terwijl 80 procent van de vervuiling juist van de grote rivieren komt. Het algemeen bestuur keurde de concept-reactie op de PKB met een aantal aanvullingen goed. Er moet volgens de vereniging meer duidelijkheid komen over het sociaaleconomisch perspectief voor de gemeenten. Onduidelijkheid is er bijvoorbeeld over de uitbreidingsmogelijkheden van de bestaande havens binnen- en buitendijks. De vereniging wil een waarborg dat de zeehavens goed bereikbaar blijven en dat de PKB niet 'de dijk overkruipt'. Er moet ook ruimte blijven voor windmolens in de kuststrook. De vereniging vindt het verder een farce dat er een norm wordt aangehouden voor de recreatievaart in het bebakende gebied van een boot op 20 hectare. Ook andere zaken moeten beslist uit de ontwerp-PKB, zoals het verbod om kwelwater naar de Waddenzee te pompen. Een onbegrijpelijke eis, zo concludeerde het algemeen bestuur.