Derde kwartaal 2026

Derde kwartaal 2026

Welkom bij de nieuwsbrief over het derde kwartaal van 2026.

De Vereniging van Waddenzeegemeenten (VWG) gaat met een nieuw bestuur de periode 2026-2030 in. Het nieuwe bestuur, dat ik mag voorzitten, stelt zich graag aan u voor in deze nieuwsbrief. Niet nieuw is dat de vereniging zich blijft inzetten voor een sterk, leefbaar en toekomstbestendig Waddengebied en voor een goede vertegenwoordiging van de belangen van de kustgemeenten. Samenwerking tussen gemeenten en andere overheden speelt daarbij een steeds belangrijkere rol! Samen zijn we in staat om de complexe opgaven die op ons gebied afkomen het hoofd te bieden.

Een belangrijk actueel onderwerp is de voorbereiding van gezamenlijke beheerregels voor de Waddenzee. Door de Omgevingswet vervalt uiterlijk in 2030 de huidige gezamenlijke Beheer verordening Waddenzee en Noordzee. Om versnippering van regelgeving en vergunningverlening te voorkomen, werken kust- en eilandgemeenten aan een uniforme set regels die iedere gemeente vervolgens in het eigen omgevingsplan kan opnemen. Hoe ze dit doen leest u in deze nieuwsbrief. Ook klimaatverandering en zeespiegelstijging staan nadrukkelijk op de agenda. Het afgeronde Kennisprogramma Zeespiegelstijging en de tweede herijking van het Deltaprogramma Waddengebied laten zien dat Nederland zich technisch ook op langere termijn kan blijven beschermen, maar dat dit grote inspanningen en strategische keuzes vraagt. Voor het Waddengebied zijn onder meer dijkversterking, verzilting, zandbeschikbaarheid en de inrichting van kust en natuur belangrijke aandachtspunten.

Daarnaast werkt de VWG aan bereikbaarheid, visserij en regionale samenwerking. Via de Regio Deal Waddeneilanden wordt ingezet op betere ketenmobiliteit tussen vaste wal en eilanden. Het Visserij Ontwikkelplan richt zich ondertussen op de toekomst, zichtbaarheid en maatschappelijke betekenis van de visserij. Initiatieven zoals de nieuwe tentoonstelling Bistro De Waddenzee in Harlingen dragen bij aan het zichtbaar maken van het visserijerfgoed. Ook via bijeenkomsten zoals de Nederlandse Kustdagen blijft de VWG kennis uitwisselen en verbinding zoeken met andere kustregio’s.

Veel leesplezier gewenst.

Paul Schoute – voorzitter Vereniging van Waddenzeegemeenten

De VWG gaat met vertrouwen de nieuwe bestuursperiode 2026-2030 in. Vanuit een brede vertegenwoordiging van de kustgemeenten zet de VWG zich ook de komende jaren in voor een sterk, leefbaar en toekomstbestendig Waddengebied, waarin regionale belangen worden gehoord en vertegenwoordigd.

Het nieuwe bestuur brengt bestuurlijke ervaring, kennis en lokale betrokkenheid mee. Het bestuur wordt gevormd door Harry Wagemakers (Den Helder), Martin Scholten (Hollands Kroon), Henk de Boer (Súdwest-Fryslân), Paul Schoute (Harlingen), Adrie Weiland (Waadhoeke), Gerda Bos-Jonkman (Noardeast-Fryslân), Arjen Nolles (Het Hogeland), Gert Drenth (Eemsdelta) en Tim van Bostelen (Oldambt). De bestuursleden hebben als gezamenlijke taak om deel te nemen aan bestuurlijke overleggen, besluiten te nemen, ontwikkelingen binnen het Waddengebied te duiden en lokale belangen in te brengen. Daarnaast onderhouden zij contacten met gemeenten, andere overheden en samenwerkingspartners, zodat signalen vanuit de regio tijdig worden opgepakt en gedeeld.

Met deze nieuwe samenstelling kijkt de VWG uit naar een constructieve samenwerking in de komende vier jaar. Samen werken we aan een krachtig, leefbaar en toekomstbestendig Waddengebied voor inwoners, ondernemers en bezoekers.

Op donderdag 24 september jl. hield de Vereniging van Waddenzee gemeenten samen met de Waddeneilanden, de Waddenprovincies en het Omgevingsberaad Wadden het #Waddenontbijt voor Tweede Kamerleden. Een mooi moment om vlak voor het Waddendebat van 8 oktober met elkaar in gesprek te gaan! Namens de VWG was wethouder Harry Wagemakers aanwezig. We spraken over wat er speelt in het Waddengebied: van natuurherstel en de kust van de toekomst tot de sociaaleconomische impact van activiteiten. De Waddenzee is uniek werelderfgoed, en tegelijk een gebied waar mensen wonen en werken en bedrijven zijn gevestigd. Die balans verdient blijvend aandacht. Dank aan alle Kamerleden die langskwamen voor de goede gesprekken. Wij wensen hun een goed maar scherp Waddendebat toe met maximale aandacht voor wat leeft in ons unieke gebeid! Op naar 8 oktober!

Om versnippering van regelgeving en vergunningverlening in de Waddenzee te voorkomen, is het wenselijk dat alle kust- en eilandgemeenten gezamenlijk optrekken bij het ontwikkelen van uniforme omgevingsplanregels voor de Waddenzee. Daarmee blijft een samenhangend en effectief stelsel van beheer, vergunningverlening en bescherming van de Waddenzee gewaarborgd.

Waarom is dit nodig?
Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 verandert het instrumentarium voor regelgeving en vergunningverlening in de fysieke leefomgeving. Voor de Waddenzee heeft dit belangrijke gevolgen, omdat de huidige gezamenlijke Beheersverordening Waddenzee en Noordzee uiterlijk in 2030 vervalt en moet worden vervangen door regels die onderdeel worden van de afzonderlijke gemeentelijke omgevingsplannen. De huidige beheersverordening is in 2015 gezamenlijk opgesteld door alle kust- en eilandgemeenten. Hierdoor gelden voor de gehele Waddenzee uniforme ruimtelijke regels. Dit voorkomt verschillen in toetsingskaders voor vergunningverlening binnen één aaneengesloten gebied dat over meerdere gemeenten is verdeeld.

Uit de in 2021 uitgevoerde Quickscan vergunningverlening van de Beheerautoriteit Waddenzee blijkt dat versnippering van beleid, regelgeving en vergunningverlening dreigt wanneer gemeenten zelfstandig regels voor hun deel van de Waddenzee ontwikkelen. Eenduidige regelgeving wordt gezien als een belangrijke voorwaarde voor efficiënte, integrale en transparante vergunningverlening en handhaving. Bovendien biedt de Omgevingswet geen mogelijkheid om één afzonderlijk omgevingsplan voor de Waddenzee vast te stellen. Wel kunnen gemeenten gezamenlijk een uniforme set regels ontwikkelen die vervolgens door iedere gemeente wordt opgenomen in het eigen omgevingsplan voor het Waddengebied. Een dergelijk gezamenlijk traject sluit aan bij:

de aanbevelingen uit de Quickscan vergunningverlening;
de doelstellingen van de Beheerautoriteit Waddenzee;
de integrale benadering van de Gebiedsagenda Wadden;
de ontwikkeling van het Beleidskader Natuur Waddenzee door het Rijk.

Welke proces volgen we daarbij en waar staan we nu?

Instemming verkrijgen van alle kust- en eilandgemeenten. (gedaan)
Instellen van een ambtelijke werkgroep met vertegenwoordigers van gemeenten. (gedaan)
Uitwerken van een procesaanpak voor het opstellen van gezamenlijke regels. (gedaan)
Inschakelen van een adviesbureau met ervaring in omgevingsplannen. (gedaan) Het adviesbureau Rho schreef het winnende antwoord op de gestelde marktvraag en voert momenteel haar opdracht uit.
Organiseren van een gezamenlijke bijeenkomst voor gemeenten en de Beheerautoriteit.
Opstellen van een uniforme set regels voor opname in de afzonderlijke gemeentelijke omgevingsplannen.
Rol Beheerautoriteit Waddenzee

De Beheerautoriteit wil een faciliterende rol vervullen door partijen bijeen te brengen en het gesprek te ondersteunen. Het daadwerkelijk opstellen van regels behoort echter niet rechtstreeks tot haar kerntaak en past beperkt binnen de beschikbare financiële middelen.

Nederlandse kustdagen

Op 23 en 24 september was de VWG aanwezig bij de Nederlandse Kustdagen in Noordwijk. Dit landelijke evenement brengt bestuurders, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen samen om kennis uit te wisselen over actuele vraagstukken langs de Nederlandse kust, zoals klimaatadaptatie, natuur, veiligheid, leefbaarheid en economie.

Tijdens de verschillende plenaire sessies en deelsessies werd gesproken over onder meer zeespiegelstijging, verzilting, veilige stranden en samenwerking tussen overheden en maatschappelijke partners. Voor de VWG was dit een mooie gelegenheid om in gesprek te gaan met kustgemeenten en andere betrokken organisaties over gezamenlijke thema’s. Hoewel de VWG primair actief is in het Waddengebied, delen wij een aantal van dezelfde uitdagingen en kansen als andere kustregio’s.

Ook buiten het inhoudelijke programma was er gelegenheid om elkaar te ontmoeten. Tijdens het netwerkdiner aan het strand werden waardevolle contacten gelegd en ervaringen uitgewisseld. Een hoogtepunt was de kennismaking met een reddingsboot van de KNRM, waarbij deelnemers een inkijkje kregen in het werk van de reddingsdiensten op zee.

Foto: Joachim de Ruijter

Op zaterdag 29 augustus is in DOK5 de nieuwe visserijtentoonstelling ‘Bistro De Waddenzee’ officieel geopend. Met de tentoonstelling krijgt het verhaal van de Harlinger visserij een prominente plek binnen Expeditie Harlingen en kunnen inwoners en bezoekers kennismaken met de geschiedenis, betekenis en toekomst van de sector. In de speciaal ingerichte zeecontainer nemen bezoekers plaats aan tafel en kiezen zij een gerecht van een draaitafel. Achter ieder gerecht schuilt een verhaal, dat afgespeeld wordt voor de bezoeker. Zo ontdekt iedereen meer over de geschiedenis van de Harlinger visserij, de mensen achter de sector, maar ook over actuele thema’s zoals natuur, verduurzaming, ondernemerschap en de toekomst van de visserij. De tentoonstelling is mede mogelijk gemaakt vanuit het Visserij Ontwikkelplan Noord-Nederland. Binnen dit programma Werken de gemeenten Harlingen, Het Hogeland en Noardeast-Fryslân samen met de provincies Fryslân en Groningen aan het versterken van de toekomst van de visserij en het behouden en zichtbaar maken van het visserijerfgoed. De Vereniging van Waddenzeegemeenten vervult hierin de rol van regio coördinator.

Het Kennisprogramma Zeespiegelstijging is na zes jaar onderzoek afgerond en aangeboden aan de Tweede Kamer. Het programma onderzocht hoe Nederland op de lange termijn veilig en leefbaar kan blijven bij een stijgende zeespiegel. Technisch kan Nederland een zeespiegelstijging tot zeker 3 meter opvangen. Hiervoor zijn wel voldoende ruimte, personeel, financiële middelen en grondstoffen nodig. Daarnaast neemt de verzilting toe, wat gevolgen heeft voor landbouw, natuur en de beschikbaarheid van zoetwater.

Voor het Waddengebied zijn vooral dijkversterking, zandbeschikbaarheid, verzilting en de toekomstige inrichting van kust en natuur belangrijke aandachtspunten. Nederland kan zich blijven beschermen tegen de gevolgen van zeespiegelstijging, maar dit vraagt blijvende investeringen en strategische keuzes voor de lange termijn.

Voor meer informatie kijk op:
Kennisprogramma Zeespiegelstijging | Deltaprogramma

De tweede zes jaarlijkse herijking van het Deltaprogramma Waddengebied is afgerond en vormt de basis voor het Deltaprogramma 2027. De herijking richt zich op een veilig, veerkrachtig en klimaatbestendig Waddengebied, met bijzondere aandacht voor de gevolgen van zeespiegelstijging en klimaatverandering. Niet alleen is gekeken naar de opgaven tot 2050, ook de houdbaarheid van gemaakte keuzes richting 2100 en daarna is nadrukkelijk meegenomen.

Het Deltaprogramma Waddengebied werkt nauw samen met provincies, waterschappen, gemeenten, veiligheidsregio’s en het Rijk. Ook is afstemming gezocht met de Agenda voor het Waddengebied 2050 en andere regionale programma’s. Een belangrijke wijziging is dat het Noordzeekustgebied ter hoogte van de Waddeneilanden voortaan onderdeel uitmaakt van het Deltaprogramma Waddengebied.

De resultaten van de herijking worden opgenomen in het Deltaprogramma 2027. Daarna kunnen deze worden verankerd in nationaal, provinciaal en lokaal beleid, waaronder het Nationaal Waterprogramma 2028-2033, de Nota Ruimte en omgevingsvisies van overheden. Zo wordt verder gebouwd aan een toekomstbestendige Waddenregio voor bewoners, natuur en economie.

Kijk voor meer informatie op:
Syntheserapport Waddengebied | Deltaprogramma

Het Visserij Ontwikkel Plan (VOP) is opgesteld om de toekomst van de Nederlandse visserijsector te versterken. Binnen het VOP zijn vijf regionale ontwikkelplannen opgesteld, aangevuld met twee landelijke koepelplannen: Onderwijs en Beleving. Het Koepelplan Beleving richt zich op het versterken van de identiteit, zichtbaarheid en positionering van de Nederlandse visserij-, schaal-, schelpdier- en aquacultuursector. Daarbij staat één gezamenlijk doel centraal: het ontwikkelen van een krachtig nationaal verhaal dat laat zien dat Nederland een sterke visserijregio is, met respect voor traditie én oog voor de toekomst.

Het uitgangspunt is om niet de verschillen tussen regio’s te benadrukken, maar juist de gezamenlijke kracht van de sector zichtbaar te maken. Vanuit één nationaal narratief wordt vervolgens per visserijregio een eigen regionale vertaling gemaakt. Zo ontstaat een herkenbaar en samenhangend verhaal dat zowel lokaal als landelijk kan worden ingezet. De coördinatie van het traject ligt bij NBTC.

Het programma wordt gefaseerd uitgevoerd. In de eerste fase wordt het gezamenlijke verhaal ontwikkeld en vastgelegd in een merkgids. Daarnaast worden basisverhalen, communicatiemiddelen, een beeldbank en een toolkit ontwikkeld. In de tweede fase wordt het verhaal tot leven gebracht door middel van campagnes, marketingactiviteiten en promotie. In de derde fase staat het breed uitdragen en verder profileren van het verhaal centraal.
Op 22 juni 2026 heeft NBTC de regio Noord-Nederland bezocht en een werkbezoek gebracht aan initiatieven zoals Visserijexperience Harlingen, de Garnalenfabriek Moddergat, museum ‘t Fiskershúske en het Visserijmuseum in Zoutkamp.

Op de foto Het Garnalenfabriekje, Moddergat.

Een goede bereikbaarheid van de Waddeneilanden vraagt om samenwerking tussen alle schakels in de reis. Daarom wordt binnen de Regio Deal Waddeneilanden gewerkt aan de versterking van de ketenmobiliteit. Dit traject komt voort uit de Routekaart Bereikbaarheid, die in december 2025 door het Bestuurlijk Overleg Waddengebied is vastgesteld. Doel is om de samenhang tussen alle onderdelen van de reis te verbeteren, van de vaste wal tot de eindbestemming op het eiland.

Voor kustgemeenten biedt dit kansen op thema's als verduurzaming van havens, slimmer bagagevervoer en het beter spreiden van bezoekersstromen. Omdat veel organisaties traditioneel vooral verantwoordelijk zijn voor hun eigen deel van de reis, blijven kansen voor verbetering van de totale vervoersketen soms liggen. Met een gezamenlijke aanpak gaan overheden, vervoerders, ondernemers en maatschappelijke organisaties hierover nauwer samenwerken.

Op 2 oktober ondertekenden Paul Schoute, voorzitter van de VWG, en Michiel Schrier, voorzitter van GR de Waddeneilanden, de samenwerkingsovereenkomst (SOK). Hiermee werd een eerder, door het vorige VWG-bestuur genomen besluit, formeel bekrachtigd en is de samenwerking officieel van start gegaan.

Krantenartikel uit Noord-Hollands Dagblad van 25 september 2026.

Rijkswaterstaat organiseert dit najaar een nieuwe reeks informatiebijeenkomsten over de beheerplannen voor het Waddengebied. Aanleiding zijn zorgen en vragen van bewoners, ondernemers en andere betrokkenen over de mogelijke gevolgen van de plannen voor het leven en werken op de Waddeneilanden en de vaste wal. Tijdens de bijeenkomsten wil Rijkswaterstaat meer uitleg geven over de stand van zaken en in gesprek gaan over een betere betrokkenheid van de omgeving. Eerdere communicatie leidde volgens Rijkswaterstaat soms tot onduidelijkheid en onrust. Ook stichting Wij zijn de Wadden pleit voor duidelijke communicatie en actieve betrokkenheid van bewoners bij het proces.

Wat ooit het landschap van Friesland kleurde, maakt nu een veelbelovende comeback. In de documentaire Blauw Goud ontdek je hoe vlas opnieuw wordt omarmd als duurzaam alternatief voor kunststoffen en andere milieubelastende grondstoffen. Met inspirerende verhalen van telers, makers en vernieuwers laat de film zien hoe traditie en innovatie samenkomen. Een hoopvolle blik op een gewas dat kan bijdragen aan een groenere toekomst voor Noord-Nederland. Te bekijken op 17 en 18 oktober op NPO 2 en Omrop Fryslân.

Lees hier het hele persbericht (PDF)

Vervuiling van Wad moet internationaal worden aangepakt

LEEUWARDEN - Gezien de relatie van de Waddenzeeproblematiek met die van de Noordzee en het algemene nationale en internationale milieubeleid, moet het internationaal overleg daarover worden uitgebouwd. De vervuiling door Rijn en Noordzee moet internationaal worden aangepakt. Dat blijkt uit de notitie 'herziening PKB Waddenzee' van de Vereniging van Waddenzeegemeenten.

In de notitie wordt voorgesteld, dat stabilisatie van jachthavens naar aantal en capaciteit niet het enige argument mag zijn om de (milieu)druk van de watersport op het gebied te bepalen. Volgens voorzitter mr. ing. Bé Jansma is uit langdurig onderzoek door provincie gebleken dat vrijwel alle watersporters zich terdege bewust zijn van de kwetsbaarheid van het gebied. „Zo komt 85 procent van hen niet buiten de vaargeulen."

Uit de notitie blijkt tevens dat de Waddengemeenten zich kritischer zullen opstellen ten aanzien van seismisch onderzoek voor de opsporing en winning van delfstoffen. Uitgangspunt blijft de regeling zoals die in bestemmingsplannen voor delfstoffen geldt.